Nederland is een democratisch land, bestuurd door een heel kabinet aan ministers die worden gecontroleerd door een 150-man sterk parlement. We hebben vakministers en staatssecretarissen op uiteenlopende terreinen. De minister van buitenlandse zaken houdt zich bezig met het handelen van de verschillende statelijke instituten in de internationale context en de minister van gezondheid zorgt dat er bij een pandemie voldoende vaccinaties worden ingeslagen.

Waarom vragen we Job Cohen of andere politieke kopstukken niet naar de omvang en de waarde van de voorraad Tamiflu? Weet hij wel hoeveel de vervanging van een Nederlandse Bushmaster kost wanneer deze is beschadigd door de explosie van een bermbom? Hoeveel euro subsidie krijgt het Koninklijk Concertgebouworkest? Ook deze zaken zijn van groot belang voor de Nederlandse belastingbetaler, maar alleen van de economie moet de toekomstig premier veel afweten. Zeggen ze.

Ze – zijn in dit geval natuurlijk de media, de gewone burger zou geen seconde hebben stilgestaan bij de economische kennis van Cohen en consorten. Her en der duikt in kranten en TV programma’s het verwijt op dat Cohen nog niet voldoende weet van de economie. Dat hiaat is geheel niet vreemd voor een premierskandidaat. Balkenende is historicus, Mark Rutte deed acht jaar over eenzelfde studie, Halsema studeerde rechten, Alexander Pechtold is kunsthistoricus en Emile Roemer jarenlang leraar in Boxtel.

Onze laatste econoom aan het hoofd van een kabinet was Ruud Lubbers. Die aan de  hogeschool van Rotterdam cum laude afstudeerde. Verder hebben we een hoop juristen als premier gehad, namelijk Dries van Agt, Barend Biesheuvel en Victor Marijnen. Wim Kok studeerde bedrijfskunde en Balkenende geschiedenis en rechten. Econoom-premiers vinden we vaker binnen de PvdA. Drees en Den Uyl zijn daarbij de flinke namen. Wouter Bos heeft cum laude een studie economie en politicologie afgerond. Gerrit Zalm -tijdens zijn studie PvdA afdelingsvoorzitter- ook, alleen zonder lof. Alleen waren dat vice-premiers.

Deze verkiezingen gaan over de economie. Zeggen ze. Zou het niet mooier zijn als het gaat over de toekomst van Nederland in al zijn facetten? De economie is een belangrijk fundament voor onze place in the sun, maar er is zoveel meer. Politiek leiders moeten laten zien dat hun partij een samenhangende visie heeft op de zaken waar Nederland in de komende jaren mee te maken krijgt. We kiezen namelijk voor partijen; collectieven die in meer of mindere mate een vastgesteld programma volgen. Kennis en kritisch denkvermogen moet dan ook vooral daar aanwijsbaar zijn.

Een klein beetje inlevingsvermogen in de leefomstandigheden van de meerderheid van de bevolking siert een premier. Daarom is enig idee van de prijs van een heel casino wit wel op zijn plaats. En dat kost bij de Albert Heijn € 1,03. Dat u het even weet.

Door (bijna) drie dagen vol te houden, hebben de bezetters laten zien dat er door bestuurders en politici naar studenten geluisterd moet worden. Ze hebben ook laten zien dat er ambitie is onder studenten om het onderwijs te vernieuwen en verbeteren. Meestal kan dit  door verstandig overleg, maar soms moet een groter belang met dit soort acties worden benadrukt.

Onderwijs en onderzoek kan niet overgeleverd worden aan de grillen van het grote geld. Dat een student onafhankelijk en daarmee kritisch kan blijven is van groot belang voor de samenleving en onmisbaar voor onze toekomst. Hiervoor moeten het afgeschermd worden van de invloed van de ongeremde markt en beschermd tegen ondoordachte bezuinigingsgolven.

De hier haaks op staande waanideeën van bestuurders zijn door de actievoerende studenten niet de wereld uit geholpen. Ze hebben duidelijk gemaakt dat, als luie regenten deze ideeën ten uitvoering willen brengen, men eerst door een snel groeiende groep intelligente en moedige jonge mensen moet. Mensen die niet grote verworvenheden weten af te breken, maar beetje bij beetje een nieuwe wereld kunnen winnen.

Waar ik me over verbaasde is dat de spelende journalist de zaken nog gruwelijker maakt dan dat ze al zijn. Hij richt zijn machinegeweer op vluchtende en gewonde burgers en leegt zijn magazijn zonder mededogen. Wanneer de terroristen schieten doet hij enthousiast mee, terwijl ik nergens te horen kreeg dat hij hiertoe verplicht was. Kortom, deze journalist kiest zelf voor het plegen van de zogenaamde digitale gruweldaden.

Maar, dat deze scene in het spel zit maakt het spel niet gewelddadiger dan ieder ander media-product. In tegenstelling tot wat de CDA gamer Joop Atsma roept, is het is niet wezenlijk anders dan een actiefilm of een actie-thriller. Verhalen waarin de slechterikken ook vaak onschuldige burgers ombrengen. Alleen speelt de speler in dit verhaal mee. De keuze om niet aan de barbarij mee te doen is bij mijn weten ook mogelijk. Een interessante morele test.

Waar is deze ophef eigenlijk voor nodig? Zou Joop Atsma misschien aandelen Electronic Arts hebben? Dan zou hij er namelijk baat bij hebben om de hype groter te maken dan dat hij al is. Want tegen pubers zeggen dat een spel, muziekje, film of boek verboden moet worden is enkel een aanmoediging om het onmiddelijk te kopen. Mocht Atsma echt eerlijk zijn en dat niet weten, dan is hij sociaal en opvoedkundig nogal… ehm.. een n00b.

Na het lekken van groteske anti-Wilders-conclusies (uit een rapport dat over radicalisering in het algemeen zou gaan) moet de vraag gesteld worden of Wilders wel het extreem-rechtse gevaar voor de samenleving is, dat Hans Moors, Bob de Graaff en Jaap van Donselaar van hem maken? Want hoe wetenschappelijk het onderzoek ook is, over dit soort radicale politieke conclusies valt te twisten. In het bijzonder omdat het onderzoek, en de bijbehorende politieke ruggesteun doet denken aan de Wildereske (of is het Wilderiaanse?) ‘ramkoers’.

Om één opmerking erbij te halen, Wilders niet bepaald de rasechte racist, die Pechtold in hem ziet – “nu eindelijk gesteund door onderzoek”. Het ras, of de huidskleur, van de personen die Wilders politiek onder vuur neemt, lijkt niet van groot belang. Voornamelijk heeft de PVV voorman problemen met bepaalde religieuze en culturele karakteristieken, en koppelt hij die te pas en te onpas aan een specifieke bevolkingsgroep in Nederland, die van Marokkaanse origine. Wilders is hiermee een reli-cist of een cultu-cist, of wat dan ook een correcte benaming zou mogen zijn. Geen racist.

We hebben meer baat bij dit soort nuance, dan bij een ramkoers. Wilders zegt zeker dingen die niet door de beugel kunnen. Maar het is vooral het beeld dat in de media en de politiek van wordt geschapen dat hém zo gevaarlijk maakt. Hordes mensen verliezen zich in het najagen het Wilders-spook, terwijl we ons zouden moeten richten op het aanpakken van de maatschappelijke problemen. Wilders is de politieke equivalent van het lampje in een auto gaat branden wanneer de motor oververhit raakt. Wanneer dat gebeurt, ga je niet het lampje uit je wagen slopen, maar ga je op zoek naar het probleem in de motor.

Wanneer de blonde Limburger door een hysterische gek aangevallen zou worden, hebben zijn aanhangers – en dat zijn er vervelend veel- alle nodige aanknopingspunten om ‘het oude Nederland’ verwijten te maken over het naargeestige klimaat. De verwijzingen naar Pim Fortuijn zijn snel gemaakt. Dat Wilders zich bewust in deze slachtoffer-rol manouvreert lijkt me teveel eer voor het kamerlid. Bovendien wordt hij toch al jaren écht bedreigd door een handjevol idioten, dus dat hij uit zijn slof schiet na dit soort opmerkingen is ergens ook nog wel te begrijpen. Een klein beetje.

De opmerkingen van Wilders zijn bot en hufterig. Maar ze jutten mensen tegen elkaar op omdat er niemand een helder alternatief geluid laat horen. Dat alternatieve geluid moet niet gericht worden op Wilders, maar op de mensen die op hem stemmen. Zij hebben zorgen, hun zorgen zijn welliswaar niet voor de volle honderd procent terecht, maar ze zijn er wel. Bovendien zijn het kiezers, en daarmee is het taak van de volksvertegenwoordigers om iets met hun zorgen te doen. Niet benoemen en zeggen dat het allemaal niet zo erg is. Benoemen, erkennen en oplossen.

Dan zouden we zomaar eens kunnen zien dat het spook écht niet bestaat.

1 Oktober, de ochtend na het stuklopen van het SER overleg kopte de Volkskrant. “Doorwerken tot 67 onontkoombaar“. Onder de kop stond een artikel dat in essentie ging over het feit dat de VNO-NCW voorzitter Bernard Wientjes het overleg had laten klappen omdat de beste man geen zin zou hebben in een “klef compromis”. De foto bij de kop toonde een somber kijkende Agnes Jongerius, haar hoofd rustend op haar hand. Zo leek vakbond uitgestreden, de voorzitter was nog een beetje boos, “Tuig van de Richel” noemde ze de werkgevers, maar ze waren verslagen. Een vreemde weergave van de werkelijkheid, die deel lijkt te zijn van een redactionele lijn van de Volkskrant.

De uitgebluste vrouw op de voorpagina van de Volkskrant was niet de vakbondsleider die de avond daarvoor in NOVA te zien was, daar toonde de voor-vrouw van de FNV zich strijdbaar en kondigde ze acties aan. De vakbond zou zich niet door de botte opstelling van de werkgevers-onderhandelaar Wientjes aan de kant laten zetten. Bij diens optreden in de talkshow Pauw en Witteman toonde Wientjes zich als een waardeloze diplomaat. Hij typeerde reactie van Jongerius als ‘overstuur’ en ‘emotioneel’. Typisch vrouwengedrag, niet mee te praten dus. Los van deze grove schoffering staat dat de VNO-NCW meer te winnen had bij het opblazen van het overleg, dan bij een compromis.

De Volkskrant leek in de redactionele lijn echter impliciet de kant van de werkgevers gekozen te hebben – of beter gezegd stelling genomen te hebben tégen de FNV. Eerst tegen de ‘ideeën’. De AOW moet namelijk omhoog, vanwege de vergrijzing weet u nog? Dat bij top-prioriteit van de AOW verhoging vraagtekens zijn te stellen, en dat dit vooral ten voordele is van de werkgevers, was begin Oktober niet in de krant terug te lezen. 2 okbtober plaatste men een stuk van de hand van SER kroonleden, “Waarom de AOW omhoog moet”, met daarbij een foto van twee dikke, hippe bejaarden op scooters, haast verveelde hangjeugd.  De FNV wil niet aan de nodige hervormingen meewerken, zien we. Zaterdag 3 oktober, in een fotomontage in de ‘teaser-rand’ bovenaan, toonde de lezer Agnes Jongerius met gespreidde armen, haar handen naar de grond:  een afwijzend gebaar naar… Bernard Wientjes.

De strijd van de Volkskrant kwam in de daaropvolgende week op stoom en richtte zich tegen wat een vakbond een vakbond maakt: actie. De aangekondigde stakingen van de bonden werden in een redactioneel commentaar op 5 oktober “voorbarig en buitenproportioneel” genoemd. Wel eenmaal ‘keurig’ naast ingezonden stukken van de linkse oppositieleiders Femke Halsema en Agnes Kant, die elk pleitten voor eigen alternatieven – respectievelijk flexibilisering en behoud van 65 norm. De volgende dag vervolgde de redactie standvastig haar verzet tegen de bonden. De 65 minuten acties van woensdag 7 oktober, waarbij rond 25,000 mensen op de been waren kregeb enkel een foto op de economie-pagina:  Eén actievoerder voor de rabobank-bouwput in Utrecht.

Er waren die dag 1,000 mensen aan het demonstreren in Utrecht, 2 minuten lopen van het punt waar de foto is genomen. De ironie druipt er vanaf. De eenzame grijze actievoerder, bijna ingehaald door een jongere, genegeerd door de arbeiders, het versterkte contrast van de regenachtige lucht. Het geheel is te triest voor woorden. De idiotie van het actiemateriaal, in het bijzonder de FNV safari-hoed (die is niet van de man zelf – maar die dag uitgedeeld door de organisatoren van de bond)  draagt overigens niet bij aan de geloofwaardigheid van de vakbond. Het straalt niet bepaald het klassieke ‘Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil…” gevoel uit.

Na een klein artikel op vrijdag volgde op zaterdag een nieuwe klap in het gezicht van de vakbond. “Jongerius zoekt steun Wilders in AOW-kwestie”, stond midden op de voorpagina. Het artikel was een inleiding voor het interview met de vakbondsvrouw op pagina 15, “We dealen met de duvel en zijn oude moer.” Weer plaatste de Volkskrant-redactie een vreemde kop bij de feiten, er blijkt namelijk uit het voorpagina-artikel dat op prinsjesdag toenadering is gezocht door Tony van Dijck – een PVV kamerlid. Het interview gaat vervolgens eerder over een verwijdering tussen de traditionele bondgenoot van de FNV, de PvdA. De portretfoto bij het interview toont een gezellige vakbondsvoorzitter, wat de kop-woorden Duivel en Oude Moer met de foto-associaties doet laat ik in het midden – daar is hopelijk niet over nagedacht.

Het interview deed veel stof opwaaien. Het Amerikaanse zegzwijze ‘When the shit hits the fan’, is bijzonder toepasselijk. Slechts kort sprak men van ‘toenadering’. Dat veranderde sneltoen zaterdag tegen het middaguur Geert Wilders liet weten interesse te hebben in een gesprek met de vakbond, om te zien “Of we wel of niet kunnen samenwerken tegen de asociale AOW-plannen van het kabinet.” De vakbond CNV liet tegelijkertijd weten absoluut geen samenwerking te willen met “een partij die mensen uitsluit.” Agnes Jongerius werd intussen niets meer gevraagd. De volgende dag noemde GroenLinks fractievoorzitter Femke Halsema de ‘samenwerking’ tussen FNV en PVV in buitenhof “schokkend“. Dat het de FNV ging om steun bij een “parlementaire behandeling van een wetsvoorstel“, zoals het zelf nog verkondigde,  deed er niet meer toe.

Maandag kopte de Volkskrant op de voorpagina over de slechte ontvangst van het “AOW-pact tussen FNV en PVV”. Wéér een opmerkelijk geladen kop, nimmer is er sprake geweest van een pact. De associatie tussen ‘pact met de duivel’, en ‘dealen met de duivel en zijn oude moer’ is wel heel makkelijk gelegd. Enfin, de door de Volkskrant zelfveroorzaakte rel was rond. Agnes J. en Wilders G. leken even partners-in-crime. Dit tot grote woede van veel vakbondsleden. Jongerius haastte zich dan ook om een einde te maken aan de geruchten, en zegde de gesprekken met de PVV af.  Jongerius verstevigde zo haar eigen woorden, die ook verschenen in het interview van zaterdag.

“We zijn een politiek neutrale belangenclub. We doen zaken met de duivel en zijn oude moer. [...] Geen enkele partij komt op ons podium. Ze mogen wel aanwezig zijn, net als alle andere partijen.”

In de papieren krant beeldde de cartoon van Jos Collignon dinsdag, ondanks het afzeggen van de gesprekken door Jongerius, de door de Volkskrant gesuggereerde toenadering van de FNV richting de PVV af als een dans met een vampier – ook te associëren als een duivels figuur.

De vakbond is in de Volkskrant afgeschilderd als de grote verliezer van de AOW onderhandelingen, aanstichter van buitenproportionele acties (let wel, alle ‘stakingen’ zouden 65 duren) en als bondgenoot van de duivel. Wat het resultaat is van deze onderhuidse laster is nog onduidelijk. Deze week behandelt het kabinet de eerste eigenvoorstellen rond het thema. De PvdA stort voor ieders ogen ineen. De vakbond is op het moment verdeeld en (tijdelijk) verstomd door het Wilders-fiasco. Het is te hopen dat de eenheid wordt teruggevonden in Sociaal-Democratisch Nederland en dat de bonden de miljoenen actie-bereide Nederlanders, die zich hoe dan ook willen verzetten tegen de AOW-leeftijd-verhoging, opnieuw samenbrengen. Op steun van de Volkskrant hoeven ze echter niet te rekenen.